Risico & faillissement 8 min leestijd

Bestuurder aansprakelijk bij faillissement, wat kunt u doen?

Wanneer is een zaakvoerder persoonlijk aansprakelijk bij een faillissement? De wettelijke gronden, de plafonds en wat u als schuldeiser zelf kunt doen.

Jaarrekening.be

Een klant gaat failliet, uw factuur blijft open en de zaakvoerder rijdt intussen rond in een nieuwe wagen. De vraag ligt voor de hand: kan ik hem persoonlijk aanspreken? Meestal niet, want de vennootschap is uw schuldenaar. Maar de wet kent een aantal gevallen waarin een bestuurder met zijn eigen vermogen opdraait. Hier leest u welke, wie de vordering instelt en wat u als schuldeiser zelf kunt doen.

Het korte antwoord

Bij een faillissement blijft de vennootschap de schuldenaar. Een bestuurder wordt pas persoonlijk aansprakelijk als de ondernemingsrechtbank dat beslist, onder meer bij een kennelijk grove fout die tot het faillissement bijdroeg (art. XX.225 WER), bij het verderzetten van een kansloze onderneming (art. XX.227 WER) en bij onbetaalde bedrijfsvoorheffing, btw of RSZ-bijdragen. Die vorderingen stelt meestal de curator in. Wat hij binnenhaalt, gaat naar alle schuldeisers samen.
Schuldenaar
De vennootschap
Wie vordert
Meestal de curator
Plafond
125.000 tot 12 miljoen euro

De vennootschap is de schuldenaar

Een BV of NV heeft een eigen vermogen, los van dat van haar bestuurders en aandeelhouders. Dat is net de bedoeling van een vennootschap. Gaat ze failliet, dan verdeelt de curator wat ze nog bezit onder de schuldeisers. Wat niet betaald raakt, blijft in principe onbetaald. Dat de zaakvoerder privé goed boert, verandert daar niets aan.

Persoonlijke aansprakelijkheid is dus de uitzondering, en een rechter moet ze vaststellen. Een bestuurder van een gefailleerde vennootschap is niet verdacht omdat de vennootschap failliet ging. Wel kan hij aansprakelijk zijn voor wat hij in de aanloop deed of naliet.

Wanneer een bestuurder persoonlijk aansprakelijk is

Grond Artikel Wie vordert Kan een schuldeiser zelf?
Kennelijk grove fout XX.225 WER Curator of benadeelde schuldeiser Na aanmaning curator
Wrongful trading XX.227 WER Alleen de curator Nee
Sociale bijdragen XX.226 WER RSZ of curator Nee
Bedrijfsvoorheffing en btw Art. 51 Invorderingswetboek De fiscus Nee
Kennelijk ontoereikend startvermogen 5:16 WVV (BV), 7:18 WVV (NV) Belanghebbenden, in de praktijk vaak de curator In principe ja
Alarmbel niet geluid 5:153 WVV (BV), 7:228 WVV (NV) Benadeelde derden of curator In principe ja

Al die vorderingen gelden voor huidige en gewezen bestuurders, zaakvoerders en dagelijks bestuurders, en ook voor wie zonder titel feitelijk de lakens uitdeelde. Een zaakvoerder die kort voor het faillissement ontslag nam, is dus niet vanzelf uit beeld.

Kennelijk grove fout die bijdroeg tot het faillissement

Overtreffen de schulden de baten, dan kan de rechtbank bestuurders persoonlijk aansprakelijk verklaren voor het tekort, geheel of gedeeltelijk, als een kennelijk grove fout van hen heeft bijgedragen tot het faillissement (art. XX.225 WER). Ernstige fiscale fraude geldt altijd als zo'n fout. Verder gaat het om fouten die elke normaal voorzichtige bestuurder had vermeden. Denk aan een boekhouding die niet bijgehouden werd, of een vennootschap die jarenlang draaide door fiscus en RSZ niet te betalen.

Twee beperkingen. Deze vordering geldt niet als de gefailleerde onderneming over de drie boekjaren voor het faillissement een gemiddelde omzet onder 620.000 euro (zonder btw) had en een balanstotaal van niet meer dan 370.000 euro aan het einde van het laatste boekjaar. Veel kleine BV's vallen daaronder. En een benadeelde schuldeiser mag de vordering pas zelf instellen als de curator dat niet doet binnen een maand nadat de schuldeiser hem heeft aangemaand.

Verder handelen terwijl het faillissement onvermijdelijk was

Dit heet ook in België wrongful trading (art. XX.227 WER). Een bestuurder is aansprakelijk als hij wist of behoorde te weten dat er kennelijk geen redelijk vooruitzicht meer was om de onderneming te redden en een faillissement te vermijden, en vanaf dat moment niet handelde zoals een normaal voorzichtig en zorgvuldig bestuurder. Een voorbeeld: Schrijnwerkerij Claes BV draait al een jaar zwaar verlies, de bank heeft het krediet opgezegd, en de zaakvoerder blijft hout bestellen op krediet bij leveranciers die nooit betaald zullen worden. Hier geldt geen omzetdrempel, maar alleen de curator kan de vordering instellen.

Sociale bijdragen bij herhaalde faillissementen

De RSZ of de curator kan bestuurders persoonlijk en hoofdelijk aansprakelijk stellen voor de sociale bijdragen die openstaan op de dag van het faillissement (art. XX.226 WER). Voorwaarde: de bestuurder was in de vijf jaar voor het faillissement betrokken bij minstens twee andere faillissementen of vereffeningen waarbij RSZ-schulden onbetaald bleven. De regel mikt op wie vennootschappen achter elkaar laat failliet gaan.

Bedrijfsvoorheffing en btw

Betaalt een vennootschap haar bedrijfsvoorheffing of btw niet, dan zijn de bestuurders belast met de dagelijkse leiding hoofdelijk aansprakelijk als dat aan hun fout te wijten is. Vroeger stond dat in artikel 442quater WIB 92 en artikel 93undecies C van het Btw-Wetboek. Sinds 2020 staat het in artikel 51 van het Wetboek van de minnelijke en gedwongen invordering. Bij herhaalde niet-betaling wordt de fout vermoed: voor een maandelijkse aangever drie onbetaalde schulden binnen een jaar, voor een kwartaalaangever twee. Dat vermoeden geldt niet als de niet-betaling het gevolg is van financiële moeilijkheden die tot een gerechtelijke reorganisatie, een faillissement of een gerechtelijke ontbinding leidden. Dit is een vordering van de fiscus, niet van u, maar ze komt vaak samen met een curatorvordering.

Een vennootschap die van bij de start te weinig had

Gaat een BV failliet binnen drie jaar na de oprichting en was het aanvangsvermogen kennelijk ontoereikend om de geplande activiteit minstens twee jaar normaal uit te oefenen, dan zijn de oprichters hoofdelijk aansprakelijk voor de verbintenissen van de vennootschap, in een verhouding die de rechter bepaalt (art. 5:16 WVV). Voor een NV geldt hetzelfde met het kapitaal (art. 7:18 WVV). De rechter bekijkt dan het financieel plan dat de oprichters bij de notaris moesten opmaken; de notaris bezorgt het aan de rechtbank op vraag van de rechter-commissaris of de procureur des Konings. Let op: het gaat om de oprichters, niet noodzakelijk om de huidige zaakvoerder.

De alarmbel niet geluid

Wordt het netto-actief van een BV negatief, of staat niet meer vast dat ze haar schulden de komende twaalf maanden kan betalen, dan moet het bestuur binnen twee maanden de algemene vergadering samenroepen (art. 5:153 WVV, voor de NV art. 7:228 WVV). Gebeurt dat niet, dan wordt de schade die derden lijden vermoed uit dat verzuim voort te vloeien, tenzij het bestuur het tegendeel bewijst. Voor een leverancier die na dat moment nog leverde, is dat een sterk argument. In een faillissement gebruikt de curator het vaak als bewijs dat het bestuur wist hoe slecht het ging.

Lees ook Alarmbelprocedure bij een BV, NV of CV, wanneer en hoe

Hoeveel een bestuurder maximaal betaalt

Het WVV beperkt de bestuurdersaansprakelijkheid tot een bedrag dat afhangt van de grootte van de rechtspersoon (art. 2:57 WVV). Het plafond geldt voor de gewone bestuurdersaansprakelijkheid en voor wrongful trading, voor alle bestuurders samen en per feit.

Rechtspersoon, gemiddeld over de laatste drie boekjaren Plafond
Omzet onder 350.000 euro en balanstotaal tot 175.000 euro 125.000 euro
Omzet onder 700.000 euro en balanstotaal tot 350.000 euro 250.000 euro
Niet meer dan één van: omzet 9 miljoen euro, balanstotaal 4,5 miljoen euro 1 miljoen euro
Groter, maar onder 50 miljoen euro omzet en 43 miljoen euro balanstotaal 3 miljoen euro
Vanaf 50 miljoen euro omzet of 43 miljoen euro balanstotaal, en organisaties van openbaar belang 12 miljoen euro

De drempels voor omzet en balanstotaal worden geïndexeerd; de plafonds zelf niet. Belangrijker voor u zijn de uitzonderingen. Het plafond geldt niet bij een lichte fout die eerder gewoonlijk dan toevallig voorkomt, bij een zware fout, bij bedrieglijk opzet of oogmerk om te schaden, en niet voor de aansprakelijkheid voor bedrijfsvoorheffing, btw en sociale bijdragen. Een kennelijk grove fout valt per definitie buiten het plafond.

Wat u als schuldeiser doet

  1. Dien uw schuldvordering in

    Via RegSol, binnen de termijn uit het vonnis. Alleen wie een aanvaarde schuldvordering heeft, deelt mee in de uitdeling, ook in wat de curator later bij een bestuurder binnenhaalt.
  2. Geef de curator wat u weet

    Bestellingen die nog geplaatst werden terwijl de zaakvoerder wist dat er niet betaald kon worden, beloftes per e-mail, een nieuwe vennootschap met dezelfde klanten. De curator kent het dossier van binnenuit, maar niet uw gesprekken. Stuur het op schrift, met stukken.
  3. Maan de curator aan als hij stilzit

    Voor een kennelijk grove fout kunt u de curator aanmanen de vordering in te stellen. Doet hij dat niet binnen een maand, dan mag u het zelf (art. XX.225, § 3 WER). Reken op advocatenkosten; die krijgt u vergoed als de curator tussenkomt of als de vordering de boedel iets oplevert.
  4. Bekijk de bestuurder

    In welke andere vennootschappen zit hij vandaag? Staan daar ook bedrijven in moeilijkheden tussen? Een rij faillissementen is een argument voor de curator, en een reden voor u om voorzichtig te zijn met zijn volgende vennootschap.
  5. Kijk of er een bestuursverbod loopt

    Lopende verboden staan in het Centraal register van bestuursverboden. U raadpleegt het op Just-on-web met eID of itsme, voor een persoon met naam, voornaam en geboortedatum, voor een vennootschap met het ondernemingsnummer. U ziet alleen of er een verbod loopt en van wanneer tot wanneer, en u mag enkel zoeken als u een ernstige reden heeft.
U krijgt het geld niet alleen. Wat de rechtbank een bestuurder laat betalen, komt in de boedel en wordt verdeeld onder alle schuldeisers, na de kosten van het faillissement (art. XX.225, § 5 en XX.227, § 3 WER). Ook als u zelf het werk deed. Weeg de kosten van een procedure dus af tegen wat er per schuldeiser overblijft.

Zelf een bestuursverbod vragen

De ondernemingsrechtbank kan een gefailleerde bestuurder verbieden nog een onderneming uit te baten of een vennootschap te besturen, voor ten hoogste tien jaar, als een kennelijk grove fout tot het faillissement bijdroeg (art. XX.229 WER). Werkte de bestuurder niet mee met de curator, dan kan een verbod van drie jaar volgen. Het verzoek kan komen van het openbaar ministerie, de curator of een schuldeiser die in het faillissement niet betaald werd (art. XX.230 WER). Het levert u geen geld op, maar het beschermt de volgende leverancier.

De bestuurder opzoeken op Jaarrekening.be

Zoek de failliete vennootschap op via naam of ondernemingsnummer en open het tabblad Bestuurders. U ziet wie in de laatste jaarrekening als bestuurder vermeld staat, met een link naar de persoonspagina (gratis account). Daar staan de vennootschappen waarin die persoon vandaag bestuurder is, elk met juridische toestand, cijfers en Gezondheidsscore. Met Pro ziet u per jaarrekening wie er bestuurder was, zodat u ook ziet wie kort voor het faillissement vertrok.

Vroegere mandaten bij vennootschappen die al gesloten zijn, staan niet op de persoonspagina. Die vindt u in de oudere jaarrekeningen van die vennootschappen en in de publicaties in het Staatsblad. Wie recent faillissementen wil volgen, vindt ze per provincie op de pagina faillissementen, en de bestuurders van pas opgerichte vennootschappen in de lijst nieuwe bestuurders.

Lees ook Bestuurder opzoeken, wie een bedrijf leidt en waar die nog bestuurt

Samengevat

Bij een faillissement is de vennootschap uw schuldenaar, niet de zaakvoerder. Een bestuurder betaalt pas zelf als de rechtbank een kennelijk grove fout, wrongful trading, een genegeerde alarmbel of een kennelijk ontoereikend startvermogen vaststelt, of als de fiscus of de RSZ hem aanspreekt. Meestal voert de curator die procedures, en de opbrengst gaat naar alle schuldeisers. Uw rol: tijdig uw schuldvordering indienen, de curator informeren en de bestuurder bekijken voor u met zijn volgende vennootschap in zee gaat. Dit artikel geeft algemene informatie; voor uw eigen dossier vraagt u best advies aan een advocaat.

Veelgestelde vragen

Is een zaakvoerder persoonlijk aansprakelijk als zijn BV failliet gaat?

Nee, niet automatisch. De BV is de schuldenaar, niet de zaakvoerder. Persoonlijke aansprakelijkheid volgt pas als een rechter een fout vaststelt, zoals een kennelijk grove fout die tot het faillissement bijdroeg of het verderzetten van een kansloze onderneming, of in de specifieke gevallen voor RSZ, bedrijfsvoorheffing en btw.

Kan ik als leverancier zelf de bestuurder dagvaarden?

Soms. Voor een kennelijk grove fout (art. XX.225 WER) kan een benadeelde schuldeiser de vordering instellen als de curator dat niet doet binnen een maand nadat u hem daartoe heeft aangemaand. De vordering wegens wrongful trading (art. XX.227 WER) kan alleen de curator instellen. Wat de rechtbank toekent, wordt onder alle schuldeisers verdeeld.

Hoeveel moet een aansprakelijke bestuurder maximaal betalen?

Voor de gewone bestuurdersaansprakelijkheid en voor wrongful trading geldt een plafond van 125.000 euro voor de kleinste vennootschappen tot 12 miljoen euro voor de grootste (art. 2:57 WVV). Dat plafond vervalt bij een zware fout, bedrieglijk opzet of herhaalde lichte fouten, en geldt niet voor de aansprakelijkheid voor bedrijfsvoorheffing, btw en RSZ-bijdragen.

Kan een failliete bestuurder meteen een nieuwe vennootschap oprichten?

Ja, tenzij een rechter hem een bestuursverbod oplegde. De ondernemingsrechtbank kan dat doen als een kennelijk grove fout tot het faillissement bijdroeg, voor ten hoogste tien jaar. Ook een onbetaalde schuldeiser kan zo een verbod vragen. Lopende verboden staan in het Centraal register van bestuursverboden, dat u via Just-on-web raadpleegt.

Hoe zie ik in welke andere bedrijven een bestuurder zit?

In KBO Public Search zoekt u per bedrijf, in de rubriek Functies. Op Jaarrekening.be toont het tabblad Bestuurders van een bedrijf wie in de laatste jaarrekening vermeld staat, met een link naar de persoonspagina en de andere huidige mandaten van die persoon.

Bronnen

  1. Wetboek van economisch recht, Boek XX: art. XX.225 (kennelijk grove fout), XX.226 (sociale bijdragen), XX.227 (wrongful trading), XX.228 (bevoegde rechtbank), XX.229 en XX.230 (bestuursverbod) www.ejustice.just.fgov.be
  2. Wetboek van vennootschappen en verenigingen: art. 2:56 en 2:57 (aansprakelijkheid en plafonds), 5:16 en 7:18 (oprichters), 5:153 en 7:228 (alarmbel) www.ejustice.just.fgov.be
  3. Wetboek van de minnelijke en gedwongen invordering van fiscale en niet-fiscale schuldvorderingen, art. 51 (bedrijfsvoorheffing en btw) www.ejustice.just.fgov.be
  4. RegSol, Centraal Register Solvabiliteit www.regsol.be
  5. FOD Justitie, Just-on-web (Centraal register van bestuursverboden) justonweb.be

Kijk wie er achter een klant zit

Zoek een bedrijf op en zie de bestuurders, hun andere mandaten en de juridische toestand van die vennootschappen.

Alle inzichten