Een klant gaat failliet, uw factuur blijft open en de zaakvoerder rijdt intussen rond in een nieuwe wagen. De vraag ligt voor de hand: kan ik hem persoonlijk aanspreken? Meestal niet, want de vennootschap is uw schuldenaar. Maar de wet kent een aantal gevallen waarin een bestuurder met zijn eigen vermogen opdraait. Hier leest u welke, wie de vordering instelt en wat u als schuldeiser zelf kunt doen.
Het korte antwoord
- Schuldenaar
- De vennootschap
- Wie vordert
- Meestal de curator
- Plafond
- 125.000 tot 12 miljoen euro
De vennootschap is de schuldenaar
Een BV of NV heeft een eigen vermogen, los van dat van haar bestuurders en aandeelhouders. Dat is net de bedoeling van een vennootschap. Gaat ze failliet, dan verdeelt de curator wat ze nog bezit onder de schuldeisers. Wat niet betaald raakt, blijft in principe onbetaald. Dat de zaakvoerder privé goed boert, verandert daar niets aan.
Persoonlijke aansprakelijkheid is dus de uitzondering, en een rechter moet ze vaststellen. Een bestuurder van een gefailleerde vennootschap is niet verdacht omdat de vennootschap failliet ging. Wel kan hij aansprakelijk zijn voor wat hij in de aanloop deed of naliet.
Wanneer een bestuurder persoonlijk aansprakelijk is
| Grond | Artikel | Wie vordert | Kan een schuldeiser zelf? |
|---|---|---|---|
| Kennelijk grove fout | XX.225 WER | Curator of benadeelde schuldeiser | Na aanmaning curator |
| Wrongful trading | XX.227 WER | Alleen de curator | Nee |
| Sociale bijdragen | XX.226 WER | RSZ of curator | Nee |
| Bedrijfsvoorheffing en btw | Art. 51 Invorderingswetboek | De fiscus | Nee |
| Kennelijk ontoereikend startvermogen | 5:16 WVV (BV), 7:18 WVV (NV) | Belanghebbenden, in de praktijk vaak de curator | In principe ja |
| Alarmbel niet geluid | 5:153 WVV (BV), 7:228 WVV (NV) | Benadeelde derden of curator | In principe ja |
Al die vorderingen gelden voor huidige en gewezen bestuurders, zaakvoerders en dagelijks bestuurders, en ook voor wie zonder titel feitelijk de lakens uitdeelde. Een zaakvoerder die kort voor het faillissement ontslag nam, is dus niet vanzelf uit beeld.
Kennelijk grove fout die bijdroeg tot het faillissement
Overtreffen de schulden de baten, dan kan de rechtbank bestuurders persoonlijk aansprakelijk verklaren voor het tekort, geheel of gedeeltelijk, als een kennelijk grove fout van hen heeft bijgedragen tot het faillissement (art. XX.225 WER). Ernstige fiscale fraude geldt altijd als zo'n fout. Verder gaat het om fouten die elke normaal voorzichtige bestuurder had vermeden. Denk aan een boekhouding die niet bijgehouden werd, of een vennootschap die jarenlang draaide door fiscus en RSZ niet te betalen.
Twee beperkingen. Deze vordering geldt niet als de gefailleerde onderneming over de drie boekjaren voor het faillissement een gemiddelde omzet onder 620.000 euro (zonder btw) had en een balanstotaal van niet meer dan 370.000 euro aan het einde van het laatste boekjaar. Veel kleine BV's vallen daaronder. En een benadeelde schuldeiser mag de vordering pas zelf instellen als de curator dat niet doet binnen een maand nadat de schuldeiser hem heeft aangemaand.
Verder handelen terwijl het faillissement onvermijdelijk was
Dit heet ook in België wrongful trading (art. XX.227 WER). Een bestuurder is aansprakelijk als hij wist of behoorde te weten dat er kennelijk geen redelijk vooruitzicht meer was om de onderneming te redden en een faillissement te vermijden, en vanaf dat moment niet handelde zoals een normaal voorzichtig en zorgvuldig bestuurder. Een voorbeeld: Schrijnwerkerij Claes BV draait al een jaar zwaar verlies, de bank heeft het krediet opgezegd, en de zaakvoerder blijft hout bestellen op krediet bij leveranciers die nooit betaald zullen worden. Hier geldt geen omzetdrempel, maar alleen de curator kan de vordering instellen.
Sociale bijdragen bij herhaalde faillissementen
De RSZ of de curator kan bestuurders persoonlijk en hoofdelijk aansprakelijk stellen voor de sociale bijdragen die openstaan op de dag van het faillissement (art. XX.226 WER). Voorwaarde: de bestuurder was in de vijf jaar voor het faillissement betrokken bij minstens twee andere faillissementen of vereffeningen waarbij RSZ-schulden onbetaald bleven. De regel mikt op wie vennootschappen achter elkaar laat failliet gaan.
Bedrijfsvoorheffing en btw
Betaalt een vennootschap haar bedrijfsvoorheffing of btw niet, dan zijn de bestuurders belast met de dagelijkse leiding hoofdelijk aansprakelijk als dat aan hun fout te wijten is. Vroeger stond dat in artikel 442quater WIB 92 en artikel 93undecies C van het Btw-Wetboek. Sinds 2020 staat het in artikel 51 van het Wetboek van de minnelijke en gedwongen invordering. Bij herhaalde niet-betaling wordt de fout vermoed: voor een maandelijkse aangever drie onbetaalde schulden binnen een jaar, voor een kwartaalaangever twee. Dat vermoeden geldt niet als de niet-betaling het gevolg is van financiële moeilijkheden die tot een gerechtelijke reorganisatie, een faillissement of een gerechtelijke ontbinding leidden. Dit is een vordering van de fiscus, niet van u, maar ze komt vaak samen met een curatorvordering.
Een vennootschap die van bij de start te weinig had
Gaat een BV failliet binnen drie jaar na de oprichting en was het aanvangsvermogen kennelijk ontoereikend om de geplande activiteit minstens twee jaar normaal uit te oefenen, dan zijn de oprichters hoofdelijk aansprakelijk voor de verbintenissen van de vennootschap, in een verhouding die de rechter bepaalt (art. 5:16 WVV). Voor een NV geldt hetzelfde met het kapitaal (art. 7:18 WVV). De rechter bekijkt dan het financieel plan dat de oprichters bij de notaris moesten opmaken; de notaris bezorgt het aan de rechtbank op vraag van de rechter-commissaris of de procureur des Konings. Let op: het gaat om de oprichters, niet noodzakelijk om de huidige zaakvoerder.
De alarmbel niet geluid
Wordt het netto-actief van een BV negatief, of staat niet meer vast dat ze haar schulden de komende twaalf maanden kan betalen, dan moet het bestuur binnen twee maanden de algemene vergadering samenroepen (art. 5:153 WVV, voor de NV art. 7:228 WVV). Gebeurt dat niet, dan wordt de schade die derden lijden vermoed uit dat verzuim voort te vloeien, tenzij het bestuur het tegendeel bewijst. Voor een leverancier die na dat moment nog leverde, is dat een sterk argument. In een faillissement gebruikt de curator het vaak als bewijs dat het bestuur wist hoe slecht het ging.
Lees ook Alarmbelprocedure bij een BV, NV of CV, wanneer en hoeHoeveel een bestuurder maximaal betaalt
Het WVV beperkt de bestuurdersaansprakelijkheid tot een bedrag dat afhangt van de grootte van de rechtspersoon (art. 2:57 WVV). Het plafond geldt voor de gewone bestuurdersaansprakelijkheid en voor wrongful trading, voor alle bestuurders samen en per feit.
| Rechtspersoon, gemiddeld over de laatste drie boekjaren | Plafond |
|---|---|
| Omzet onder 350.000 euro en balanstotaal tot 175.000 euro | 125.000 euro |
| Omzet onder 700.000 euro en balanstotaal tot 350.000 euro | 250.000 euro |
| Niet meer dan één van: omzet 9 miljoen euro, balanstotaal 4,5 miljoen euro | 1 miljoen euro |
| Groter, maar onder 50 miljoen euro omzet en 43 miljoen euro balanstotaal | 3 miljoen euro |
| Vanaf 50 miljoen euro omzet of 43 miljoen euro balanstotaal, en organisaties van openbaar belang | 12 miljoen euro |
De drempels voor omzet en balanstotaal worden geïndexeerd; de plafonds zelf niet. Belangrijker voor u zijn de uitzonderingen. Het plafond geldt niet bij een lichte fout die eerder gewoonlijk dan toevallig voorkomt, bij een zware fout, bij bedrieglijk opzet of oogmerk om te schaden, en niet voor de aansprakelijkheid voor bedrijfsvoorheffing, btw en sociale bijdragen. Een kennelijk grove fout valt per definitie buiten het plafond.
Wat u als schuldeiser doet
-
Dien uw schuldvordering in
Via RegSol, binnen de termijn uit het vonnis. Alleen wie een aanvaarde schuldvordering heeft, deelt mee in de uitdeling, ook in wat de curator later bij een bestuurder binnenhaalt. -
Geef de curator wat u weet
Bestellingen die nog geplaatst werden terwijl de zaakvoerder wist dat er niet betaald kon worden, beloftes per e-mail, een nieuwe vennootschap met dezelfde klanten. De curator kent het dossier van binnenuit, maar niet uw gesprekken. Stuur het op schrift, met stukken. -
Maan de curator aan als hij stilzit
Voor een kennelijk grove fout kunt u de curator aanmanen de vordering in te stellen. Doet hij dat niet binnen een maand, dan mag u het zelf (art. XX.225, § 3 WER). Reken op advocatenkosten; die krijgt u vergoed als de curator tussenkomt of als de vordering de boedel iets oplevert. -
Bekijk de bestuurder
In welke andere vennootschappen zit hij vandaag? Staan daar ook bedrijven in moeilijkheden tussen? Een rij faillissementen is een argument voor de curator, en een reden voor u om voorzichtig te zijn met zijn volgende vennootschap. -
Kijk of er een bestuursverbod loopt
Lopende verboden staan in het Centraal register van bestuursverboden. U raadpleegt het op Just-on-web met eID of itsme, voor een persoon met naam, voornaam en geboortedatum, voor een vennootschap met het ondernemingsnummer. U ziet alleen of er een verbod loopt en van wanneer tot wanneer, en u mag enkel zoeken als u een ernstige reden heeft.
Zelf een bestuursverbod vragen
De ondernemingsrechtbank kan een gefailleerde bestuurder verbieden nog een onderneming uit te baten of een vennootschap te besturen, voor ten hoogste tien jaar, als een kennelijk grove fout tot het faillissement bijdroeg (art. XX.229 WER). Werkte de bestuurder niet mee met de curator, dan kan een verbod van drie jaar volgen. Het verzoek kan komen van het openbaar ministerie, de curator of een schuldeiser die in het faillissement niet betaald werd (art. XX.230 WER). Het levert u geen geld op, maar het beschermt de volgende leverancier.
De bestuurder opzoeken op Jaarrekening.be
Zoek de failliete vennootschap op via naam of ondernemingsnummer en open het tabblad Bestuurders. U ziet wie in de laatste jaarrekening als bestuurder vermeld staat, met een link naar de persoonspagina (gratis account). Daar staan de vennootschappen waarin die persoon vandaag bestuurder is, elk met juridische toestand, cijfers en Gezondheidsscore. Met Pro ziet u per jaarrekening wie er bestuurder was, zodat u ook ziet wie kort voor het faillissement vertrok.
Vroegere mandaten bij vennootschappen die al gesloten zijn, staan niet op de persoonspagina. Die vindt u in de oudere jaarrekeningen van die vennootschappen en in de publicaties in het Staatsblad. Wie recent faillissementen wil volgen, vindt ze per provincie op de pagina faillissementen, en de bestuurders van pas opgerichte vennootschappen in de lijst nieuwe bestuurders.
Lees ook Bestuurder opzoeken, wie een bedrijf leidt en waar die nog bestuurtSamengevat
Bij een faillissement is de vennootschap uw schuldenaar, niet de zaakvoerder. Een bestuurder betaalt pas zelf als de rechtbank een kennelijk grove fout, wrongful trading, een genegeerde alarmbel of een kennelijk ontoereikend startvermogen vaststelt, of als de fiscus of de RSZ hem aanspreekt. Meestal voert de curator die procedures, en de opbrengst gaat naar alle schuldeisers. Uw rol: tijdig uw schuldvordering indienen, de curator informeren en de bestuurder bekijken voor u met zijn volgende vennootschap in zee gaat. Dit artikel geeft algemene informatie; voor uw eigen dossier vraagt u best advies aan een advocaat.