"Ik zag het niet aankomen." Het is de meest gehoorde zin van ondernemers nadat een grote klant failliet gaat en een stapel onbetaalde facturen achterlaat. Toch komt een faillissement zelden uit de lucht vallen: maanden en soms jaren op voorhand zijn de scheurtjes al zichtbaar in de jaarrekening en in het Belgisch Staatsblad.
Veel ondernemers kijken alleen naar de Gezondheidsscore van een bedrijf. Staat die nog op een aanvaardbaar niveau, dan voelen ze zich veilig. Maar die score wordt uitsluitend berekend op basis van de neergelegde jaarrekeningen. Tussen twee neerleggingen door verandert hij dus niet, ook al gaat het intussen bergaf. Echte risicoanalyse kijkt daarom verder dan één cijfer. Dit zijn de 5 signalen die u zelf kunt nalopen, zonder betalend rapport.
Signaal 1: bestuurders die vertrekken
Een bedrijf wordt geleid door mensen. Als die mensen het schip verlaten, is dat zelden toeval. De bestuurders zitten het dichtst bij de cijfers en weten als eersten dat de volgende jaarrekening slecht wordt, of dat de bank de kredietlijn opzegt.
Het signaal: één bestuurder die na tien jaar met pensioen gaat, is normaal. Twee of drie ontslagen binnen twaalf maanden, zeker van de oprichter of de persoon die de financiën beheert, zonder dat er een duidelijke opvolger benoemd wordt, wijst op intern conflict of financiële paniek. Wees alert Klik door naar de persoonspagina van de vertrekkende bestuurder: ziet u daar een spoor van eerdere mandaten bij ondernemingen die failliet gingen, dan weet u genoeg.
Signaal 2: een laattijdige jaarrekening
De regels zijn strikt. De algemene vergadering moet de jaarrekening goedkeuren binnen 6 maanden na het afsluiten van het boekjaar. Daarna heeft het bedrijf 30 dagen om ze neer te leggen bij de Balanscentrale van de Nationale Bank, dus uiterlijk 7 maanden na balansdatum. Voor een boekjaar dat eindigt op 31 december: goedkeuring tegen 30 juni, neerlegging tegen 31 juli.
Het signaal: sluit het bedrijf zijn boekjaar af in december, maar verschijnen de cijfers pas in november of december van het jaar erna? Dit is een knipperlicht Vertraging betekent vaak dat er discussie is met de accountant, dat de cijfers "bijgewerkt" moesten worden, of dat er gewoon geen geld was om de boekhouder te betalen. Vanaf de negende maand na balansdatum rekent de NBB bovendien een tariefverhoging aan (enkele honderden euro's, oplopend), en wie drie boekjaren op rij niets neerlegt, riskeert een gerechtelijke ontbinding. Een bedrijf dat die kosten erbij neemt, heeft meestal een goede reden om de cijfers te verbergen. Meer details leest u in ons artikel over de deadline en de boetes bij laattijdige neerlegging.
Signaal 3: een zetelverplaatsing naar een postbus
Bedrijven in moeilijkheden proberen zich soms onvindbaar te maken voor schuldeisers en deurwaarders. Dat doen ze door de maatschappelijke zetel te verplaatsen naar een adres waar niemand fysiek aanwezig is.
Het signaal: verhuist een bouwbedrijf uit de Kempen plots van zijn eigen loods naar een bedrijvencentrum of virtueel kantoor in Brussel of Antwerpen, net op het moment dat de cijfers verslechteren? Dan is dat vaak een vlucht vooruit om dagvaardingen te ontlopen. Twee of drie zetelverplaatsingen op twee jaar tijd is een patroon dat u niet mag negeren. Een verhuis naar een groter pand met eigen magazijn is uiteraard iets helemaal anders.
Signaal 4: groeiende schulden bij fiscus en RSZ
De overheid is vaak de eerste die niet betaald wordt, lang voor de leveranciers. De RSZ en de FOD Financiën sturen geen dwingende herinneringen zoals een leverancier dat doet, en een bedrijf in ademnood gebruikt de ingehouden BTW en bedrijfsvoorheffing als goedkoop overbruggingskrediet. Dit is het krachtigste signaal, maar ook het lastigste om te vinden.
Waar checkt u dit? Open de laatste jaarrekeningen via het tabblad "Jaarrekeningen" en zoek op de passiefzijde van de balans, onder de schulden op ten hoogste één jaar, de rubriek "schulden met betrekking tot belastingen, bezoldigingen en sociale lasten" (rubriek 45). Vergelijk het bedrag over drie boekjaren.
Het signaal: een bedrijf met een stabiel personeelsbestand heeft normaal een stabiele rubriek 45: dat is gewoon de BTW van het laatste kwartaal en de bedrijfsvoorheffing en RSZ-bijdragen van de laatste maand. Stijgt dat bedrag jaar na jaar terwijl de omzet of het aantal werknemers niet meegroeit, dan stapelt het bedrijf achterstallen op bij de overheid. Combineer dit met een laattijdige neerlegging (signaal 2) en u heeft een sterke aanwijzing dat de cashflow op is. Wie zekerheid wil, vraagt de tegenpartij gewoon een recent RSZ-attest: een gezond bedrijf levert dat zonder morren.
Signaal 5: een eigen vermogen dat smelt
Soms maakt een bedrijf nog winst, maar is het al stervende. Dat kan door het "familiezilver" te verkopen: een bedrijfspand of machines van de hand doen levert eenmalig een mooi resultaat op, maar de buffer wordt kleiner.
Het signaal: stel dat een bedrijf -€50.000 verlies maakt, en het jaar erna €10.000 winst. Dat lijkt een herstel. Maar als het eigen vermogen intussen van €120.000 naar €80.000 zakte omdat er een pand verkocht werd en er een dividend uitgekeerd is, eet het bedrijf zichzelf op. Een eigen vermogen dat drie jaar op rij daalt, is het meest betrouwbare voorteken van een faillissement dat we kennen. Zakt het onder nul, lees dan zeker wat een negatief eigen vermogen betekent. Wilt u de solvabiliteit zelf berekenen, gebruik dan onze gezondheidsscore-tool: die rekent solvabiliteit, liquiditeit en rentabiliteit om naar een score op 5.
Checklist: de 5 signalen
| Signaal | Waar te checken | Risico |
|---|---|---|
| Meerdere vertrekkende bestuurders | Tabbladen "Bestuurders" en "Publicaties" | Hoog |
| Jaarrekening later dan 7 maanden na balansdatum | Tabblad "Jaarrekeningen" | Medium |
| Zetelverplaatsing naar postbus of bedrijvencentrum | Tabbladen "Overzicht" en "Publicaties" | Medium |
| Stijgende schulden m.b.t. belastingen en sociale lasten | Balans (passiva, rubriek 45) via tabblad "Jaarrekeningen" | Hoog |
| Eigen vermogen daalt 3 jaar op rij | Tabblad "Financiële kerncijfers" | Hoog |
Wat doet u met een rood signaal?
Eén signaal is een reden om beter te kijken, geen reden om een klant te laten vallen. Twee of meer signalen tegelijk vragen om actie. Pas uw betalingsvoorwaarden aan: werk met een voorschot, verkort de betalingstermijn (wettelijk mag u in B2B maximaal 60 dagen toestaan, en 30 dagen is de standaard als u niets afspreekt) en lever niet meer op krediet zolang er openstaande facturen zijn. Voor bestaande klanten met een groot uitstaand saldo kunt u een eigendomsvoorbehoud in uw algemene voorwaarden opnemen, zodat geleverde goederen bij een faillissement niet in de failliete boedel belanden.
Wie een bedrijf volgt op Jaarrekening.be (Pro), krijgt een e-mail bij elke nieuwe jaarrekening, bestuurderswijziging of publicatie. Zo hoeft u de check niet elke maand manueel te herhalen.
Conclusie
U hoeft geen financieel expert te zijn om uw bedrijf te beschermen. U moet alleen weten waar u moet kijken: de datum van de jaarrekening, de evolutie van het eigen vermogen, de rubriek voor belastingen en sociale lasten, en de publicaties in het Staatsblad. Zoek een klant waar u twijfels over heeft op via de bedrijvenzoeker en loop de vijf signalen na. Wilt u dieper graven, lees dan ook hoe u een balans leest.
