De bouwsector staat elk jaar in de top drie van sectoren met de meeste faillissementen in België. Hoge materiaalkosten, lange projectcycli, voorfinanciering van werven en een keten van onderaannemers maken de cashflow van een bouwbedrijf bijzonder kwetsbaar. Of u nu een bouwheer bent die een voorschot betaalt, een hoofdaannemer die met onderaannemers werkt, of een leverancier van bouwmaterialen: u wilt weten of uw aannemer de volgende winter haalt.
Signaal 1: de liquiditeitsval
De meest voorkomende oorzaak van faillissementen in de bouw is geen gebrek aan werk, maar gebrek aan cash om de lopende facturen te betalen. Een aannemer koopt materialen en betaalt lonen weken voor de bouwheer de vorderingsstaat goedkeurt en betaalt. Loopt één grote klant dertig dagen achter, dan staat de hele keten stil.
De check: de current ratio deelt de vlottende activa (cash, voorraden, openstaande facturen) door de schulden op ten hoogste één jaar. Een gezond bouwbedrijf zit boven de 1,2: het heeft €1,20 aan cash en kortlopende bezittingen voor elke euro die het binnen het jaar moet betalen. Hoe u de ratio zelf berekent, leest u in liquiditeit en current ratio berekenen.
| Current ratio | Beoordeling | Wat het betekent |
|---|---|---|
| > 1,2 | Gezond | Voldoende buffer om de lopende verplichtingen te betalen. |
| 1,0 tot 1,2 | Opletten | Krappe marge. Eén vertraagde betaling van een klant kan problemen veroorzaken. |
| < 1,0 | Rode vlag | Meer kortlopende schulden dan kortlopende middelen. Acuut gevaar. |
Signaal 2: schulden bij de fiscus en de RSZ
Een bouwbedrijf in ademnood betaalt eerst de lonen en de brandstof, dan de belangrijkste leveranciers, en laat de overheid (BTW, bedrijfsvoorheffing, RSZ-bijdragen) als laatste wachten. De RSZ stuurt geen deurwaarder na dertig dagen, dus die ingehouden bedragen worden een goedkoop overbruggingskrediet. Tot de RSZ wel dagvaardt, en dan gaat het snel.
Check 1: de balansrubriek
Open de laatste jaarrekeningen via het tabblad "Jaarrekeningen" en zoek op de passiefzijde, onder de schulden op ten hoogste één jaar, de rubriek "schulden met betrekking tot belastingen, bezoldigingen en sociale lasten" (rubriek 45). Bij een bedrijf met een stabiel personeelsbestand hoort dat bedrag stabiel te zijn: het is de BTW van het laatste kwartaal plus de bedrijfsvoorheffing en RSZ-bijdragen van de laatste maand of het laatste kwartaal. Stijgt de rubriek jaar na jaar terwijl de omzet en het aantal werknemers dat niet doen, dan stapelt het bedrijf achterstallen op.
| Rubriek 45 over drie jaar | Beoordeling | Wat het betekent |
|---|---|---|
| Stabiel, groeit mee met personeel en omzet | Normaal | Gewone lopende inhoudingen die op tijd doorgestort worden. |
| Stijgt sneller dan de activiteit | Opletten | Mogelijk een afbetalingsplan met de fiscus of de RSZ. Vraag ernaar. |
| Verdubbelt of meer, personeelskosten dalen | Rode vlag | Het bedrijf financiert zichzelf met belastinggeld. Een dagvaarding is een kwestie van tijd. |
Check 2: het RSZ-attest en checkinhoudingsplicht.be
Zekerheid krijgt u niet uit de jaarrekening, maar wel uit twee gratis bronnen. Ten eerste kunt u de aannemer gewoon een recent RSZ-attest vragen (een attest dat hij geen sociale schulden heeft). Een gezonde aannemer levert dat binnen de dag. Ten tweede kan iedereen op checkinhoudingsplicht.be, de gezamenlijke dienst van de RSZ en de FOD Financiën, een ondernemingsnummer ingeven en meteen zien of er op dat moment sociale of fiscale schulden zijn waarvoor een inhouding moet gebeuren. Bewaar een schermafdruk met datum als bewijs.
De wettelijke inhoudingsplicht
Voor professionele opdrachtgevers en hoofdaannemers is die check geen vrijblijvend advies. Wie een factuur betaalt voor werken in onroerende staat aan een aannemer die op dat moment sociale schulden heeft, moet 35% van het factuurbedrag (exclusief BTW) inhouden en doorstorten aan de RSZ. Heeft de aannemer fiscale schulden, dan houdt u 15% in en stort u dat door aan de FOD Financiën. Beide kunnen samen gelden.
Signaal 3: de omgekeerde piramide
De bouw is kapitaalintensief, dus schulden zijn normaal: kranen, vrachtwagens, loodsen en werfmateriaal worden zelden cash betaald. Maar de verhouding tussen schulden en eigen vermogen moet kloppen.
Het signaal: een bedrijf dat zijn schulden op een jaar tijd verdubbelt zonder dat het eigen vermogen meegroeit, of terwijl het eigen vermogen zakt, neemt onverantwoord grote risico's. Vaak gaat het om een grote werf die voorgefinancierd wordt met leverancierskrediet: als de bouwheer niet betaalt, valt alles om.
De solvabiliteitscheck
Deel het eigen vermogen door het balanstotaal en vermenigvuldig met 100. Dat is de solvabiliteitsratio. U kunt ze ook snel berekenen met onze gezondheidsscore-tool, of de formule en de normen nalezen in solvabiliteit berekenen.
| Solvabiliteit | Beoordeling | Wat het betekent |
|---|---|---|
| > 30% | Gezond | Stevige eigen buffer. Het bedrijf kan een slechte werf of een wanbetaler opvangen. |
| 15% tot 30% | Opletten | Aanvaardbaar voor de sector, maar weinig ruimte voor fouten. |
| < 15% (en dalend) | Rode vlag | Bijna volledig gefinancierd met andermans geld. Negatief eigen vermogen is de volgende stap. |
Drie extra checks in vijf minuten
- Juridische toestand en oprichtingsdatum. Op het tabblad "Overzicht" ziet u meteen of het bedrijf actief is, of het in vereffening of gerechtelijke reorganisatie zit, en hoe lang het bestaat. Een bouwbedrijf van acht maanden oud dat 30% voorschot vraagt voor een verbouwing van €150.000, verdient extra vragen. Hoe u de KBO-gegevens en het BTW-nummer controleert, leest u in ons artikel over de KBO-check.
- Bestuurders. Klik op het tabblad "Bestuurders" door naar de persoonspagina van de zaakvoerder. Ziet u daar een reeks vroegere mandaten bij bouwbedrijven die failliet gingen, dan heeft u te maken met een serie-oprichter. Dat is niet verboden, maar wel een reden om geen voorschot te betalen.
- Publicaties. Recente ontslagen van bestuurders, een zetelverplaatsing naar een bedrijvencentrum of een kapitaalvermindering ter aanzuivering van verliezen staan met datum op het tabblad "Publicaties". Meer daarover in wat de publicaties in het Belgisch Staatsblad u vertellen.
Checklist: de 3 rode vlaggen in de bouw
| Signaal | Gezond | Rode vlag |
|---|---|---|
| Current ratio | > 1,2 | < 1,0 |
| Schulden m.b.t. belastingen en sociale lasten | Stabiel, geen schulden op checkinhoudingsplicht.be | Jaar na jaar stijgend, inhouding vereist |
| Solvabiliteit | > 30% | < 15% en dalend |
Conclusie: een voorschot is een renteloze lening
Het is gebruikelijk om in de bouw met voorschotten te werken, en een aannemer moet nu eenmaal materialen voorfinancieren. Maar een voorschot is niets anders dan een renteloze lening aan een bedrijf dat u niet kent. Betaal het pas na de check hierboven, hou het beperkt en koppel elke volgende betaling aan een goedgekeurde vorderingsstaat. Gaat de aannemer failliet, dan staat u als bouwheer achteraan in de rij en is het voorschot meestal weg.
Zoek uw aannemer op via de bedrijvenzoeker en controleer of hij niet alleen een goede bouwer is, maar ook een degelijke financier. Liever alles in één rapport? Bekijk dan de risicoanalyse. Wilt u het volledige stappenplan voor elk type bedrijf, lees dan de 5 signalen van een naderend faillissement.
