Eigendomsvoorbehoud, wanneer het werkt bij een faillissement (met voorbeeldclausule)

U levert een machine, een lading tegels of een partij onderdelen en geeft de klant dertig dagen om te betalen. Gaat die klant failliet voor hij betaalt, dan bent u als gewone leverancier achteraan in de rij. Met een eigendomsvoorbehoud niet: dan zijn het nog uw goederen, en vraagt u ze terug. Maar alleen als u het goed heeft afgesproken.

Waar de regels staan

Sinds 1 januari 2018 staat het eigendomsvoorbehoud in het Burgerlijk Wetboek, in de titel over zakelijke zekerheden op roerende goederen (oud BW, boek III, titel XVII, artikelen 69 tot 72), ingevoegd door de Pandwet van 11 juli 2013. Daarvoor stond het in de oude Faillissementswet en gold het in de praktijk vooral voor verkoop. Nu geldt het "ongeacht de juridische aard van de overeenkomst", dus ook voor bijvoorbeeld een aannemingscontract met levering van materiaal. Het nieuwe Burgerlijk Wetboek neemt de zekerheden stap voor stap over in een boek 9; op 9 november 2026 gelden voor het eigendomsvoorbehoud nog de artikelen 69 tot 72.

De vier voorwaarden

1. Schriftelijk

Het beding moet op papier of elektronisch vastliggen. Een handtekening van de koper is niet uitdrukkelijk vereist, maar u moet kunnen bewijzen dat het beding deel uitmaakte van de afspraak. Is de koper een consument, dan moet zijn instemming uit het geschrift blijken (art. 69, tweede lid).

2. Uiterlijk bij de levering

Het beding moet er zijn op het moment van de levering. Een eigendomsvoorbehoud dat pas op de factuur staat, die na de levering komt, is voor die levering te laat. Zet het dus in uw offerte, orderbevestiging, raamovereenkomst of algemene voorwaarden, en zorg dat de klant die vóór de eerste levering aanvaardt. Bij een vaste klant met een getekende raamovereenkomst geldt het dan voor elke latere levering.

3. De goederen zijn nog aanwezig en herkenbaar

U kunt alleen terugvorderen wat er nog is en wat u kunt aanwijzen als uw goed. Serienummers, uw etiketten, leverbonnen en een stocklijst maken het verschil. Een machine met een serienummer is eenvoudig; vijftig paletten standaardtegels tussen de voorraad van andere leveranciers veel minder. De wet regelt wel drie situaties waarin de goederen veranderd zijn (art. 70, dat verwijst naar de regels voor het pand):

• Doorverkocht. Uw recht gaat over op de schuldvordering die de koper op zijn afnemer heeft door de doorverkoop, zolang die nog niet betaald is (zakelijke subrogatie, art. 9).
• Verwerkt. Mocht de koper de goederen verwerken, dan rust uw recht op het nieuwe goed, tenzij anders afgesproken (art. 18).
• Vermengd. Worden vervangbare goederen vermengd, zoals graan of brandstof in één silo of tank, dan blijft uw recht bestaan op de vermengde voorraad, in verhouding tot uw deel (art. 20).

4. Niet onroerend geworden, of geregistreerd

Worden de goederen ingewerkt in een gebouw, zoals een lift, ramen of een verwarmingsinstallatie, dan worden ze onroerend door incorporatie. Uw voorbehoud blijft dan alleen behouden als het geregistreerd is in het nationaal pandregister van de FOD Financiën (art. 71). Voor gewone roerende goederen is registratie niet nodig om het voorbehoud geldig te maken.

Uw klant gaat failliet, wat nu?

Bij een faillissement telt vooral de snelheid. De terugvordering moet ingesteld zijn vóór de curator het eerste proces-verbaal van verificatie neerlegt, op straffe van verval (art. XX.194 WER). Dat is uiterlijk zestig dagen na het vonnis, en vaak sneller.

1. Controleer de datum in het vonnis

   Het vonnis in het Belgisch Staatsblad en het dossier op RegSol vermelden de curator, de uiterste datum voor de aangifte van schuldvorderingen en de datum van het eerste proces-verbaal van verificatie. Die laatste datum is uw deadline.

2. Contacteer de curator meteen

   Meld schriftelijk dat u goederen onder eigendomsvoorbehoud leverde en vraag dat ze niet verkocht worden. Vraag welke goederen nog aanwezig zijn.

3. Stel de terugvordering in en bundel de bewijzen

   Vermeld de terugvordering ook in uw aangifte op RegSol. Voeg het beding toe met het bewijs dat de klant het vóór de levering aanvaardde, de leverbonnen, de facturen en een lijst van de goederen met serienummers of andere kenmerken.

4. Haal de goederen op en reken af

   Erkent de curator uw recht, dan haalt u de goederen op. Maakte de boedel kosten om ze te bewaren of terug te geven, dan mag de curator vragen dat u die betaalt bij de afgifte, en tot dan de goederen bijhouden (art. XX.194).

5. Dien de rest in als gewone schuldvordering

   Wat u niet terugkrijgt, zoals goederen die er niet meer zijn, dient u in als gewone schuldvordering binnen de termijn uit het vonnis.

Voorbeeldclausule

Een clausule die u als vertrekpunt in uw algemene voorwaarden kunt opnemen. Laat ze nakijken voor uw sector en uw soort leveringen, zeker als u aan consumenten verkoopt of goederen levert die worden ingewerkt in een gebouw.

Twee praktische punten die even belangrijk zijn als de tekst zelf:

• Laat de voorwaarden aanvaarden vóór de eerste levering, bijvoorbeeld met een getekende offerte of een vinkje bij de online bestelling dat naar de voorwaarden verwijst. Bewaar dat bewijs.
• Maak uw goederen herkenbaar met serienummers op de leverbon en de factuur. Bij een faillissement moet u per stuk kunnen aanwijzen wat van u is.

Grenzen van het eigendomsvoorbehoud

• Diensten vallen erbuiten. Het beschermt geleverde goederen, geen uren, advies of software-abonnementen.
• Verbruikte goederen zijn weg. Brandstof die verstookt is of voeding die verkocht en betaald is, kunt u niet terughalen.
• Te late terugvordering. Wie de deadline van het eerste proces-verbaal van verificatie mist, verliest het recht om terug te vorderen en wordt gewone schuldeiser.
• Waardeverlies. Een machine die een jaar gedraaid heeft, is minder waard dan de openstaande factuur. Het voorbehoud beperkt het verlies, het maakt het niet altijd ongedaan.

Een eigendomsvoorbehoud is een vangnet, geen vervanging voor een goede kredietbeslissing. Kijk voor u op krediet levert naar het eigen vermogen, de liquiditeit en de juridische toestand van de klant. Op Jaarrekening.be ziet u dat per bedrijf, met de Gezondheidsscore van 1 tot 5. Met een gratis account (tot 5 bedrijven) volgt u uw klanten en hoort u het meteen als een klant failliet wordt verklaard, zodat u de deadline voor uw terugvordering haalt.